नवी दिल्ली। भारतीय सनातन परंपरेमध्ये नागा साधूंचे जीवन नेहमीच कुतूहलाचा विषय राहिले आहे. कठोर तपश्चर्या, आध्यात्मिक साधना, संसाराचा त्याग आणि अत्यंत शिस्तबद्ध जीवनशैली यामुळे नागा साधूंना विशेष ओळख मिळाली आहे. मात्र, महिला नागा साधूंच्या जीवनशैलीबाबत अनेक प्रश्न आजही सर्वसामान्यांच्या मनात आहेत.
अलीकडेच सोशल मीडियावर महिला नागा साधूंशी संबंधित काही व्हिडिओ व्हायरल झाले. यामध्ये काही महिला साधू शरीरावर भस्म किंवा माती लावून दिसत असल्याचे, तर काही धार्मिक विधींमध्ये सहभागी होत असल्याचे दाखवण्यात आले आहे. या दृश्यांमुळे एका वेगळ्याच प्रश्नाची चर्चा सुरू झाली आहे. महिला नागा साधूंना मासिक पाळी येते तेव्हा त्या काय करतात?
महिला नागा साधू खरोखरच नग्न राहतात का?
नागा साधू म्हटले की अनेकांच्या डोळ्यांसमोर निर्वस्त्र अवस्थेत वावरणाऱ्या साधूंचे चित्र उभे राहते. मात्र, महिला नागा साधूंच्या बाबतीत ही परंपरा वेगळी आहे.
महिला नागा साधू सामान्यतः भगवे किंवा गेरू रंगाचे वस्त्र परिधान करतात. पुरुष नागा साधूंप्रमाणे सार्वजनिक ठिकाणी निर्वस्त्र राहणे ही त्यांची सर्वसाधारण जीवनपद्धती नाही. त्यांच्या वस्त्रांमध्ये साधेपणा आणि वैराग्याला महत्त्व दिले जाते.
काही परंपरांमध्ये महिला साधू न शिवलेले भगवे वस्त्र धारण करतात. मात्र, वस्त्रांचे स्वरूप आणि नियम संबंधित आखाड्याच्या परंपरेनुसार बदलू शकतात.
मासिक पाळीच्या दिवसांत कशी असते जीवनशैली?
महिला नागा साधूंनाही इतर महिलांप्रमाणे मासिक पाळी येते. ही एक नैसर्गिक शारीरिक प्रक्रिया आहे. त्यामुळे त्यांच्या मनातही मासिक पाळीच्या काळात स्वच्छता, आरोग्य आणि धार्मिक दिनचर्येबाबत प्रश्न निर्माण होऊ शकतात.
या काळात त्या आपल्या सोयीनुसार वैयक्तिक स्वच्छतेची काळजी घेतात. आवश्यकतेनुसार स्वच्छ कपडे किंवा सॅनिटरी उत्पादनांचा वापर करू शकतात. पूजा, धार्मिक विधी आणि साधनेबाबतचे नियम त्यांच्या आखाड्याच्या परंपरा, गुरूंचे मार्गदर्शन आणि वैयक्तिक श्रद्धेनुसार वेगवेगळे असू शकतात.
मात्र, सर्व महिला नागा साधू मासिक पाळीच्या काळात नेमके काय करतात, याबाबत एकसमान आणि अधिकृत माहिती उपलब्ध नाही. त्यामुळे सोशल मीडियावरील प्रत्येक दाव्याला सत्य मानणे योग्य ठरणार नाही.
नागा साधू होण्यासाठी करावा लागतो कठोर त्याग
महिला नागा साधू बनण्याची प्रक्रिया अत्यंत कठीण मानली जाते. सांसारिक जीवनाचा त्याग, ब्रह्मचर्य, गुरूंचे मार्गदर्शन आणि दीर्घकाळ धार्मिक साधना या प्रक्रियेला महत्त्व असते.
दीक्षा घेण्यापूर्वी इच्छुक महिलांना संबंधित आखाड्याच्या नियमानुसार अनेक वर्षे साधना आणि शिस्तीचे पालन करावे लागू शकते. काही ठिकाणी ६ ते १२ वर्षांच्या कालावधीचा उल्लेख केला जातो; मात्र हा कालावधी सर्व आखाड्यांसाठी समान असल्याचे निश्चित नाही.
दीक्षा घेतल्यानंतर महिला साधू आपले संपूर्ण जीवन आध्यात्मिक साधना आणि धार्मिक कार्यासाठी समर्पित करतात.
तिलक आणि भगवे वस्त्र ही विशेष ओळख
महिला नागा साधूंच्या कपाळावरील तिलक, भगवे वस्त्र आणि साधी राहणी ही त्यांची प्रमुख ओळख मानली जाते. त्या आपल्या गुरूंच्या मार्गदर्शनाखाली ध्यान, जप, पूजा आणि विविध धार्मिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होतात.
कुंभमेळा आणि इतर धार्मिक सोहळ्यांमध्ये महिला नागा साधूंचे दर्शन घेण्यासाठी भाविकांमध्ये विशेष उत्सुकता असते.
श्रद्धा, साधना आणि महिलांचा सन्मानही महत्त्वाचा!
महिला नागा साधूंचे जीवन केवळ त्यांच्या वस्त्रांपुरते किंवा बाह्य स्वरूपापुरते मर्यादित नाही. त्यामागे त्याग, कठोर साधना, आध्यात्मिक निष्ठा आणि धार्मिक शिस्त यांचा मोठा प्रवास असतो. मासिक पाळीसारख्या नैसर्गिक प्रक्रियेबाबत गैरसमज पसरवण्याऐवजी या विषयाकडे वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि धार्मिक परंपरांचा आदर ठेवून पाहणे आवश्यक आहे.
(SDNA)
