लाडपुरा आणि सांगोद तहसीलमधील शेतकऱ्यांसाठी मोठी आशा; २४२.६६ किलोमीटर लांबीचे पाइपलाइन जाळे उभारण्याचे नियोजन
(SDNA) कोटा, राजस्थान। चंबळ नदीच्या पाण्याचा प्रभावी वापर करून शेतीला सिंचनाची सुविधा उपलब्ध करून देण्याच्या दिशेने राजस्थानमधील आलनिया उपसा सिंचन योजना महत्त्वाचे पाऊल ठरण्याची शक्यता आहे. सुमारे १०० कोटी रुपयांच्या या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पामुळे कोटा जिल्ह्यातील लाडपुरा आणि सांगोद तहसीलमधील २२ गावांतील एकूण ३,०५७.५२ हेक्टर कृषी क्षेत्र सिंचनाखाली आणण्याचे नियोजन आहे. या प्रकल्पाचे काम लवकरच सुरू होणार असल्याची माहिती देण्यात आली आहे.
लोकसभा अध्यक्ष ओम बिरला, राजस्थानचे मुख्यमंत्री भजनलाल शर्मा यांच्या सहकार्याने आणि लाडपुरा विधानसभा मतदारसंघाच्या आमदार कल्पना देवी यांच्या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांमुळे या योजनेला गती मिळत असल्याचे सांगण्यात येत आहे. पाण्याअभावी शेती करताना अडचणींचा सामना करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी हा प्रकल्प आशेचा नवा किरण ठरू शकतो.
दोन तहसील, २२ गावे आणि हजारो हेक्टर शेतीला लाभ
आलनिया उपसा सिंचन योजनेअंतर्गत लाडपुरा तहसीलमधील १८ गावांच्या २,०००.५१ हेक्टर, तर सांगोद तहसीलमधील चार गावांच्या १,०५७.०१ हेक्टर कृषी क्षेत्राला सिंचन सुविधा उपलब्ध करून देण्याचे उद्दिष्ट निश्चित करण्यात आले आहे. अशा प्रकारे एकूण ३,०५७.५२ हेक्टर क्षेत्राला या योजनेचा लाभ मिळू शकतो.
लाडपुरा तहसीलमधील मावासा, प्रल्हादपुरा, जामपुरा, ढाणी, छीपनेहेडी, शंकरपुरा, चारणहेडी, परलिया, सीमलहेडी, अरलिया, बडोदिया, रानीपुरा, गंढीफली, भगवानपुरा, अरण्डखेडा, दीपपुरा, कितलहेडी आणि बानियानी या गावांचा यामध्ये समावेश आहे.
सांगोद तहसीलमधील कुराड, खजुरी, बंदा आणि बृजलिया या गावांतील शेतीदेखील सिंचन सुविधेच्या कक्षेत आणण्याचे नियोजन आहे.
लाडपूर गावात उभारणार मुख्य पंपिंग स्टेशन
या प्रकल्पासाठी अभयपुरा ग्रामपंचायतीच्या हद्दीतील लाडपूर गावात चंबळ उजव्या मुख्य कालव्यावर मुख्य पंपिंग स्टेशन उभारण्यात येणार आहे. या केंद्रात एकूण पाच पंप बसविण्याची योजना आहे. त्यापैकी चार पंप नियमितपणे कार्यरत राहतील, तर एक पंप पर्यायी व्यवस्था म्हणून राखीव ठेवण्यात येईल.
या पंपिंग स्टेशनची एकूण क्षमता २६ क्युसेक निश्चित करण्यात आली आहे. चंबळ उजव्या मुख्य कालव्यामधील सुमारे ५.७५ दशलक्ष घनमीटर उपलब्ध बचत जलाचा या योजनेसाठी वापर करण्याचे प्रस्तावित आहे.
भौगोलिक परिस्थितीमुळे विद्यमान कालवा व्यवस्थेतून पुरेसे पाणी मिळू न शकणाऱ्या शेतीक्षेत्रांपर्यंत हे पाणी पोहोचविणे, हा या प्रकल्पाचा प्रमुख उद्देश आहे.
२४२.६६ किलोमीटरचे पाइपलाइन जाळे; प्रत्येक चार हेक्टरसाठी आउटलेट
शेतापर्यंत पाणी पोहोचविण्यासाठी प्रकल्पांतर्गत मोठ्या प्रमाणावर पाइपलाइनचे जाळे उभारले जाणार आहे. यामध्ये २३.५६ किलोमीटर लांबीची डीआय मुख्य पाइपलाइन आणि २१९.१० किलोमीटर लांबीची एचडीपीई वितरण पाइपलाइन प्रस्तावित आहे.
दोन्ही पाइपलाइनची एकत्रित लांबी २४२.६६ किलोमीटर असेल. याशिवाय, प्रत्येक चार हेक्टरच्या सिंचन क्षेत्रासाठी एक आउटलेट उपलब्ध करून देण्याची तरतूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे नियोजित कृषी क्षेत्रापर्यंत पाणी वितरित करण्यासाठी स्वतंत्र व्यवस्था विकसित करता येणार आहे.
सिंचन वाढले तर उत्पादन आणि उत्पन्नालाही मिळू शकते बळ
शेतीसाठी वेळेवर पाणी उपलब्ध होणे हे पीक उत्पादनाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे असते. आलनिया उपसा सिंचन योजना पूर्ण झाल्यानंतर संबंधित गावांमधील शेतकऱ्यांना सिंचनासाठी अधिक चांगली सुविधा मिळण्याची अपेक्षा आहे.
पाण्याचे योग्य नियोजन आणि वितरण झाल्यास पिकांना आवश्यकतेनुसार सिंचन करणे शक्य होईल. त्यातून पीक उत्पादन वाढविणे, एका वर्षात अधिक पीक घेण्याच्या संधी निर्माण करणे आणि शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात सुधारणा घडवून आणणे शक्य होऊ शकते. मात्र, प्रत्यक्ष लाभ हा प्रकल्पाची अंमलबजावणी, पाण्याची उपलब्धता आणि वितरण व्यवस्थेच्या कार्यक्षमतेवर अवलंबून असेल.
या योजनेमुळे विशेषतः विद्यमान कालव्याच्या भौगोलिक मर्यादांमुळे सिंचनापासून वंचित राहिलेल्या शेतकऱ्यांना दिलासा मिळण्याची आशा आहे.
लाडपुरा मतदारसंघाच्या आमदार कल्पना देवी यांनी या प्रकल्पासाठी लोकसभा अध्यक्ष ओम बिरला आणि मुख्यमंत्री भजनलाल शर्मा यांचे आभार मानले. शेतकऱ्यांच्या शेतापर्यंत पाणी पोहोचविणे हे आपल्या प्रमुख प्राधान्यांपैकी एक असल्याचे त्यांनी नमूद केले.
आलनिया उपसा सिंचन योजना : महत्त्वाचे तपशील
- प्रकल्पासाठी तरतूद: ₹१०० कोटी
- सविस्तर प्रकल्प अहवालातील अंदाजित खर्च: ₹९९.९६ कोटी
- लाभार्थी गावे: २२
- एकूण कृषी क्षेत्र: ३,०५७.५२ हेक्टर
- पाण्याचा स्रोत: चंबळ उजव्या मुख्य कालव्याचे बचत जल
- प्रस्तावित जलवापर: ५.७५ दशलक्ष घनमीटर
- मुख्य पंपिंग स्टेशन: लाडपूर गाव, अभयपुरा ग्रामपंचायत
- पंपांची संख्या: पाच; चार कार्यरत आणि एक राखीव
- एकूण पंपिंग क्षमता: २६ क्युसेक
- डीआय मुख्य पाइपलाइन: २३.५६ किलोमीटर
- एचडीपीई वितरण पाइपलाइन: २१९.१० किलोमीटर
- एकूण पाइपलाइन नेटवर्क: २४२.६६ किलोमीटर
- जलवितरण व्यवस्था: प्रत्येक चार हेक्टर सिंचन क्षेत्रासाठी एक आउटलेट
चंबळच्या उपलब्ध पाण्याचा शेतीसाठी अधिक प्रभावी वापर करून सिंचनापासून वंचित क्षेत्रांना जोडण्याचा आलनिया उपसा सिंचन योजनेचा प्रयत्न आहे. नियोजनानुसार प्रकल्पाची अंमलबजावणी झाल्यास कोटा जिल्ह्यातील लाडपुरा आणि सांगोद तहसीलमधील संबंधित गावांच्या कृषी व्यवस्थेला नवी दिशा मिळू शकते. आता या महत्त्वाकांक्षी योजनेचे प्रत्यक्ष काम कधी सुरू होते आणि शेतांपर्यंत पाणी कधी पोहोचते, याकडे शेतकऱ्यांचे लक्ष लागले आहे.
